اضطراب در کودکان و نقش والدین

کودکان هم مثل بزرگسالان نگران می‌شوند؛ از تاریکی، جدا شدن از والدین، رفتن به مدرسه یا رو‌به‌رو شدن با آدم‌های تازه. بیشتر این ترس‌ها بخشی طبیعی از رشد هستند و با گذشت زمان و حمایت والدین کم‌رنگ می‌شوند. اما گاهی اضطراب در کودک آن‌قدر شدید یا طولانی می‌شود که شادی، خواب، یادگیری و دوستی‌هایش را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

در این نوشته با نشانه‌های رایج اضطراب در کودکان، نقش مهم والدین و زمان مناسب برای کمک گرفتن از متخصص آشنا می‌شویم.

ترس‌های طبیعی دوران رشد

هر دوره سنی ترس‌های خاص خودش را دارد. نوپاها ممکن است از غریبه‌ها یا جدا شدن از مادر بترسند، کودکان پیش‌دبستانی از تاریکی یا موجودات خیالی، و کودکان بزرگ‌تر از امتحان، قضاوت هم‌سالان یا اتفاق‌های ناگوار. این ترس‌ها معمولاً گذرا هستند و کودک با کمی اطمینان‌بخشی می‌تواند به فعالیت‌هایش ادامه دهد.

نشانه‌هایی که ارزش توجه بیشتر دارند

کودکان همیشه نمی‌توانند نگرانی‌شان را با کلمات بیان کنند؛ اضطراب در آن‌ها اغلب در رفتار و بدن دیده می‌شود:

• شکایت‌های مکرر از دل‌درد یا سردرد، به‌ویژه پیش از رفتن به مدرسه.
• مشکل در به خواب رفتن، کابوس‌های مکرر یا اصرار به خوابیدن کنار والدین.
• چسبیدن بیش از حد به والدین و نگرانی شدید هنگام جدایی.
• پرسیدن مکرر «اگر... بشود چه؟» و نیاز دائمی به اطمینان گرفتن.
• زودرنجی، گریه یا عصبانیت ناگهانی در موقعیت‌های تازه.
• اجتناب از مدرسه، مهمانی یا فعالیت‌هایی که قبلاً از آن‌ها لذت می‌برد.
• کمال‌گرایی شدید و ترس زیاد از اشتباه کردن.

اگر این نشانه‌ها چند هفته ادامه پیدا کند و زندگی روزمره کودک را مختل کند، بهتر است با یک متخصص کودک مشورت کنید. همچنین برای علائم جسمی، بررسی پزشک اطفال را فراموش نکنید.

نقش والدین: پناهگاه امن، نه سپر محافظ

والدین مهم‌ترین منبع آرامش کودک هستند. اما گاهی رفتارهایی که با نیت خیر انجام می‌دهیم، ناخواسته اضطراب را ماندگارتر می‌کند. هدف این است که کودک احساس امنیت کند و در عین حال یاد بگیرد با ترس‌هایش به‌تدریج روبه‌رو شود.

آنچه کمک می‌کند

• شنیدن و پذیرفتن احساس: به‌جای «نترس، چیزی نیست» بگویید «می‌فهمم که نگرانی؛ بیا با هم فکر کنیم».
• الگو بودن: کودکان شیوه کنار آمدن با نگرانی را از ما یاد می‌گیرند. آرامش شما در موقعیت‌های دشوار برای آن‌ها درس بزرگی است.
• قدم‌های کوچک: به‌جای دور کردن کودک از هر موقعیت ترسناک، او را تشویق کنید در گام‌هایی کوچک و قابل‌تحمل با آن روبه‌رو شود.
• ساختار و پیش‌بینی‌پذیری: برنامه منظم خواب، غذا و بازی به کودک احساس امنیت می‌دهد.
• تحسین تلاش: شجاعت و تلاش کودک را ببینید و تشویق کنید، نه فقط نتیجه را.

آنچه بهتر است کمتر انجام شود

• اجتناب کامل از هر موقعیتی که کودک را نگران می‌کند.
• اطمینان‌بخشی‌های پی‌درپی که کودک را به پرسیدن دوباره عادت می‌دهد.
• تمسخر ترس کودک یا مقایسه او با دیگران.
• بحث درباره نگرانی‌های بزرگسالان، مثل مسائل مالی یا اختلاف‌ها، جلوی کودک.

بازی؛ زبان کودک

کودکان احساس‌هایشان را بیشتر از کلمات، با بازی، نقاشی و قصه نشان می‌دهند. به همین دلیل در مشاوره کودک، رویکردهایی مانند بازی‌درمانی و هنردرمانی جایگاه ویژه‌ای دارند. درمانگر در فضایی صمیمی و بدون قضاوت، از طریق بازی به دنیای درونی کودک راه پیدا می‌کند و به او کمک می‌کند هیجان‌هایش را بشناسد، بیان کند و مهارت‌های تازه‌ای برای آرام شدن بیاموزد.

همراهی والدین هم بخش مهمی از این مسیر است. در کنار جلسات کودک، معمولاً جلساتی برای والدین در نظر گرفته می‌شود تا راهکارهای مناسب برای خانه آموزش داده شود.

چه زمانی از متخصص کمک بگیریم؟

• نگرانی کودک بیش از چند هفته ادامه داشته و رو به افزایش است.
• رفتن به مدرسه یا جدا شدن از والدین به چالشی روزانه تبدیل شده است.
• خواب، اشتها یا عملکرد تحصیلی او تغییر محسوسی کرده است.
• شما به‌عنوان والد احساس می‌کنید راهکارهایتان دیگر اثری ندارد.

کنار شما و فرزندتان

دوران کودکی حساس‌ترین فصل شکل‌گیری شخصیت است. متخصصان کودک در مرکز مشاوره رجا، با بهره‌گیری از رویکردهای علمی و به‌روز، کنار شما و فرزندتان هستند تا چالش‌های هیجانی و رفتاری را پشت سر بگذارد و با اعتمادبه‌نفس بیشتری رشد کند.

برای رزرو نوبت مشاوره کودک با شماره ۰۹۱۰ ۲۰۲ ۰۶۶۷ تماس بگیرید.